İltihab nədir? İltihabı yaradan amillər hansılardır?

6 aprel 2024
İltihab nədir? İltihabı yaradan amillər hansılardır?


İltihab, hər bir insanda görülə bilən və immunitet sisteminin bədəni müxtəlif xəstəliklərə və ya yaralanmalara qarşı müdafiə etməsinə səbəb olan bir reaksiyadır. Bədəndəki bir çox müalicə prosesinin əsası iltihabdır.

Ən ümumi mənada iltihab orqanizmin immun sisteminin qıcıqlandırıcıya qarşı reaksiyasıdır. Qızartı, istilik, şişkinlik, ağrı və s. kəskin iltihabın əlamətləridir. İltihaba səbəb ola biləcək bir çox amil var. Bunlardan ən çox yayılmışları; bakteriya , viruslar, göbələklər, xarici zədələr (sıyrıqlar), yad cisimlərin vurduğu zədələr, kimyəvi maddələrin və ya radiasiyanın təsiri kimi sıralana bilər.

İltihabın quruluşu iki kateqoriyaya bölünür: kəskin və xroniki. Kəskin iltihab ümumiyyətlə qısa müddətdə baş verən əhəmiyyətli bir iltihab vəziyyətini xarakterizə edir. Kəskin iltihablarda iki həftədən az müddətdə simptomlar sürətlə inkişaf edir. Yeni başlayan narahatlıq və zədə kimi hallarda onun baş verməsi kəskin iltihab kimi təsvir edilir.

Xroniki iltihab yavaş-yavaş inkişaf edərək ümumiyyətlə 6 həftədən çox davam edən əhəmiyyətli iltihab vəziyyətidir. Xüsusi bir zədə ilə əlaqəli olmayan bu vəziyyət, hətta əsas səbəb sağalsa belə davam edə bilər. Uzun müddətli stress vəziyyətləri və otoimmün pozğunluqlar xroniki iltihabın səbəbləri arasındadır.

İltihab zərər verən kimyəvi maddələr, ətraf mühit faktorları, travmalar və yoluxucu xəstəliklər nəticəsində yaranan toxuma reaksiyası kimi müəyyən edilir. Bu toxuma reaksiyası yaraları sağaltmaq və mikrob xəstəliklərinə nəzarət etmək üçün vacib bir prosesdir.

İltihabın əlamətləri hansılardır?

Bədənin müəyyən hissəsində meydana gələn iltihab struktur olaraq 5 əlamətə malikdir. Bu hissədə meydana gələn ağrı, istilik, qızartı, şişlik və funksiyaların itkisi iltihabın 5 xüsusiyyətini təşkil edir. Digər spesifik simptomlar bu vəziyyətin harada olmasından və ya fərqli bir səbəbdən asılı olaraq dəyişə bilər.

Uzun müddətli iltihablar xroniki iltihab kimi təsnif edilir. Kəskin iltihabdan fərqli olaraq, xroniki iltihabın simptomları aşkar olmadan irəliləyir və müxtəlif xəstəliklərin simptomları ilə qarışdırıla bilər. Yorğunluq, qızdırma, ağız yaraları, dərinin pullanması, qarın ağrısı və sinə ağrısı kimi simptomlar xroniki iltihabın əlamətləri arasındadır. Simptomlar orta və ya şiddətli ola bilər, ümumiyyətlə aylar və illər ərzində inkişaf edə bilər. Xroniki iltihab müxtəlif tibbi vəziyyətdən sonra baş verə bilər;

Kəskin iltihabla inkişaf edən bir yoluxucu xəstəliyə bədənin immun reaksiyasının olmaması

Müdafiə toxumaları tərəfindən bloklana bilməyən naməlum bir maddənin olması zamanı

Otoimmün pozğunluqlar prosesində

İltihabın gedişatının tənzimlənməsi ilə əlaqədar hüceyrə funksiyalarında pozğunluqlar nəticəsində yaranan xəstəliklərdə

Xroniki iltihab zamanı meydana gələ biləcək simptomlar aşağıdakılardır;

Bədəndə ağrılar

Xroniki yorğunluq

Yuxu pozğunluqları

Depressiya, narahatlıq, müxtəlif əhval pozğunluqları

Qəbizlik, ishal, reflü kimi həzm sistemi problemləri

Kilo alma və itirmə balansının pozulması

Daim yoluxucu xəstəliklərə yoluxmaq

İltihabın müxtəlif xəstəliklərlə əlaqəsi

Bir çox xəstəliklərdə iltihab əsas rol oynayır. Xroniki iltihabi xəstəliklər dünya miqyasında ölüm hallarının yarıdan çoxuna səbəb olur.

Bu xəstəlikləri aşağıdakı kimi sıralamaq olar:

Romatoid artrit kimi otoimmün xəstəliklər

Yüksək qan təzyiqi və ürək xəstəliyi kimi ürək-damar xəstəlikləri

İltihabi bağırsaq xəstəliyi kimi mədə-bağırsaq xəstəlikləri

Astma kimi ağciyər xəstəlikləri

Depressiya kimi psixi xəstəliklər

2 ci Tip diabet kimi metabolik xəstəliklər

Parkinson xəstəliyi kimi neyrodegenerativ xəstəliklər

Bəzi xərçəng növləri, məsələn, kolon xərçəngi


İltihab necə müalicə olunur?

Son illərdə aparılan araşdırmalar göstərir ki, fərdin həyat tərzi ilə iltihabın səviyyəsi arasında əlaqə var. Bu nəticələr düzgündür, çünki yüksək CRP səviyyələri olan insanlar ümumiyyətlə fiziki olaraq hərəkətsizdirlər, yüksək qan şəkəri səviyyəsinə malikdirlər və sağlam qidalanma vərdişləri yoxdur. Bu şəxslərdə hipertoniya və artıq çəki kimi müxtəlif sağlamlıq problemlərinə meyl də ola bilər. Yemək tərziniz uyğun bir pəhriz ilə dəyişdirilə bilər. Bundan əlavə, yüngül məşq planı tətbiq oluna bilər.

Həyat tərzi və sağlam qidalanmadakı fərqlər xroniki iltihabın gedişatına müsbət təsir göstərir. Arıqlamaq iltihabı azaltmaq üçün sağlam bir addımdır. Həddindən artıq yağlı qidalar qəbul etməmək, doymuş yağ ehtiva edən qidalardan uzaq durmaq, tərəvəz və meyvə kimi qidalardan çox istifadə etmək və uyğun bir pəhriz etmək iltihabın təsirini azaltmaq üçün tətbiq oluna biləcək qida fərqlilikləri arasındadır.

İltihab orqanizmin normal immun funksiyası hesab edilsə də, xronikilik təsirlənmiş hissənin zədələnməsinə səbəb olur. Bu proses zamanı bədəndə müəyyən bir əlamət və ya tapıntı müşahidə olunarsa, mütəxəssisdən dəstək almaq lazımdır.